kutsalRuh
Ruhani Lider
Sosyal medyada güzel bir sözün altında Mevlânâ, Einstein, Nietzsche veya Konfüçyüs adını görmek, o sözün gerçekten o kişiye ait olduğunu kanıtlamaz. Ünlü isimler paylaşımları daha etkileyici gösterdiği için yanlış atıflar hızla yayılır. Bir sözü paylaşmadan önce birkaç basit kontrol yapmak hem yazara saygı hem de bilgi kalitesi açısından önemlidir.
İlk adım, sözün tamamını tırnak içinde aramaktır. Farklı yazım biçimlerini ve kısa bir bölümünü de deneyin. Sonuçların tarihlerine bakın: En eski görünen paylaşım bile birincil kaynak olmayabilir, fakat sözün hangi dönemde yaygınlaştığına dair ipucu verir. Yalnızca alıntı sitelerinin birbirini tekrar etmesi güvenilir doğrulama sayılmaz.
İkinci adım, kişinin eserlerine yönelmektir. Kitap, mektup, konuşma metni veya güvenilir arşiv kaydı bulunabiliyor mu? Çeviri bir sözse özgün dildeki karşılığı araştırılmalıdır. Bazen serbest bir çeviri, zamanla bambaşka bir cümleye dönüşür. Sayfa numarası veriliyorsa kitabın baskısı ve çevirmeni de belirtilmelidir.
Üçüncü adım üslubu ve dönemi kontrol etmektir. Modern psikoloji terimleri taşıyan bir cümlenin yüzyıllar önce yaşamış bir düşünüre ait olduğu iddiası şüphe uyandırabilir. Bu tek başına kanıt değildir; fakat daha dikkatli araştırma gerektirir. “O böyle bir şey söylemiş olabilir” düşüncesi, kaynak yerine geçmez.
Kaynak bulunamadığında en dürüst seçenek ismi kaldırmak veya “atıf kesin değil” notu eklemektir. Sözün değerli olması için mutlaka ünlü bir kişiye bağlanması gerekmez. “Yazarı bilinmiyor” ifadesi yanlış bir kesinlikten daha güvenilirdir.
Forumda alıntı paylaşırken şu kısa şablon kullanılabilir:
Böyle bir yöntem, bilgelik sözleri bölümünü yalnızca etkileyici cümlelerin toplandığı bir alan olmaktan çıkarıp güvenilir bir kaynak hâline getirir. Doğrulama birkaç dakika sürebilir; fakat yanlış bilginin yıllarca yeniden paylaşılmasını önleyebilir. En güzel söz, doğru kişiye atfedilen; kaynak bulunmuyorsa da belirsizliği dürüstçe belirtilen sözdür.
Kaynak bulunmuş görünüyorsa son bir kontrol yapın
Bir paylaşım kitabın adını yazmış olabilir; bu, cümlenin kitapta yer aldığı anlamına gelmez. Kaynağı açıp sözün geçtiği paragrafı okuyun. Bazen alıntı, yazarın eleştirdiği bir görüşü aktardığı bölümden alınır. Bağlam kaldırılınca yazarın savunduğu fikir tam tersine dönebilir. Benzer biçimde bir roman karakterinin cümlesini yazarın kişisel görüşü gibi sunmak da yanıltıcı olabilir.
Çeviriler arasında kelime farkı bulunması tek başına sahte alıntı kanıtı değildir. Bu durumda hangi çeviriyi kullandığınızı belirtmek yeterli olabilir. Fakat özgün metindeki birkaç cümleyi birleştirip yeni bir özdeyiş oluşturduysanız bunun serbest bir yorum olduğunu açıklayın; tırnak içinde birebir alıntı gibi göstermeyin.
Paylaşımı daha önce yaptıysanız düzeltme eklemek mümkündür. “Bu sözün belirtilen kişiye ait olduğuna ilişkin güvenilir kaynak bulamadım” gibi kısa bir not belirsizliği açıklar. Araştırmayı kişisel bir haklılık tartışmasına dönüştürmeden, yeni kaynak sunanlara açık kalmak forumdaki alıntı kültürünü güçlendirir.
İlk adım, sözün tamamını tırnak içinde aramaktır. Farklı yazım biçimlerini ve kısa bir bölümünü de deneyin. Sonuçların tarihlerine bakın: En eski görünen paylaşım bile birincil kaynak olmayabilir, fakat sözün hangi dönemde yaygınlaştığına dair ipucu verir. Yalnızca alıntı sitelerinin birbirini tekrar etmesi güvenilir doğrulama sayılmaz.
İkinci adım, kişinin eserlerine yönelmektir. Kitap, mektup, konuşma metni veya güvenilir arşiv kaydı bulunabiliyor mu? Çeviri bir sözse özgün dildeki karşılığı araştırılmalıdır. Bazen serbest bir çeviri, zamanla bambaşka bir cümleye dönüşür. Sayfa numarası veriliyorsa kitabın baskısı ve çevirmeni de belirtilmelidir.
Üçüncü adım üslubu ve dönemi kontrol etmektir. Modern psikoloji terimleri taşıyan bir cümlenin yüzyıllar önce yaşamış bir düşünüre ait olduğu iddiası şüphe uyandırabilir. Bu tek başına kanıt değildir; fakat daha dikkatli araştırma gerektirir. “O böyle bir şey söylemiş olabilir” düşüncesi, kaynak yerine geçmez.
Kaynak bulunamadığında en dürüst seçenek ismi kaldırmak veya “atıf kesin değil” notu eklemektir. Sözün değerli olması için mutlaka ünlü bir kişiye bağlanması gerekmez. “Yazarı bilinmiyor” ifadesi yanlış bir kesinlikten daha güvenilirdir.
Forumda alıntı paylaşırken şu kısa şablon kullanılabilir:
- Sözün metni
- Atfedilen kişi
- Bulunabilen en eski veya güvenilir kaynak
- Eser, bölüm ve baskı bilgisi
- Atıf kesin değilse açık not
- Kendi kısa yorumunuz
Böyle bir yöntem, bilgelik sözleri bölümünü yalnızca etkileyici cümlelerin toplandığı bir alan olmaktan çıkarıp güvenilir bir kaynak hâline getirir. Doğrulama birkaç dakika sürebilir; fakat yanlış bilginin yıllarca yeniden paylaşılmasını önleyebilir. En güzel söz, doğru kişiye atfedilen; kaynak bulunmuyorsa da belirsizliği dürüstçe belirtilen sözdür.
Kaynak bulunmuş görünüyorsa son bir kontrol yapın
Bir paylaşım kitabın adını yazmış olabilir; bu, cümlenin kitapta yer aldığı anlamına gelmez. Kaynağı açıp sözün geçtiği paragrafı okuyun. Bazen alıntı, yazarın eleştirdiği bir görüşü aktardığı bölümden alınır. Bağlam kaldırılınca yazarın savunduğu fikir tam tersine dönebilir. Benzer biçimde bir roman karakterinin cümlesini yazarın kişisel görüşü gibi sunmak da yanıltıcı olabilir.
Çeviriler arasında kelime farkı bulunması tek başına sahte alıntı kanıtı değildir. Bu durumda hangi çeviriyi kullandığınızı belirtmek yeterli olabilir. Fakat özgün metindeki birkaç cümleyi birleştirip yeni bir özdeyiş oluşturduysanız bunun serbest bir yorum olduğunu açıklayın; tırnak içinde birebir alıntı gibi göstermeyin.
Paylaşımı daha önce yaptıysanız düzeltme eklemek mümkündür. “Bu sözün belirtilen kişiye ait olduğuna ilişkin güvenilir kaynak bulamadım” gibi kısa bir not belirsizliği açıklar. Araştırmayı kişisel bir haklılık tartışmasına dönüştürmeden, yeni kaynak sunanlara açık kalmak forumdaki alıntı kültürünü güçlendirir.